الأنعام الَّتي احلَّت لكم . و ابو سعيد خدرىّ گفت : رسول را - عليه السّلام - پرسيدم از جنين ( 1 ) بچّه كه در شكم بهايم باشد گفت : ذكاته ذكاة امّه ، كشتن او كشتن مادر باشد و آنچه مذهب است بيان كرده شد . كلبى گفت : مراد به بهيمة الانعام وحوشاند چون آهو و گاو كوهى و خر كوهى ، و حمل كردن بر عموم اوليتر باشد براى آن كه از ميان اين اقوال تنافى نيست جمع توان كردن ( 2 ) ميان همه و اين آيت مجمل است ( 3 ) و تفصيل بعضى از او در سورة الانعام است فى قوله : ثَمانِيَةَ أَزْواجٍ مِنَ الضَّأْنِ اثْنَيْنِ ( 4 ) - الآية ، و انعام اسمى باشد اين سه جنس را از شتر و گاو و گوسفند بيانه قوله : وَالأَنْعامَ خَلَقَها لَكُمْ فِيها دِفْءٌ وَمَنافِعُ وَمِنْها تَأْكُلُونَ ( 5 ) ، آنگه اين ( 6 ) جنس را كه نه از اين باب است و اين حكم ندارد ( 7 ) در تحليل جدا كرد از اين گفت : وَالْخَيْلَ وَالْبِغالَ وَالْحَمِيرَ لِتَرْكَبُوها وَزِينَةً ( 8 ) . . . ، آنگه ( 9 ) از آن استثنا كرد گفت : * ( إِلَّا ما يُتْلى عَلَيْكُمْ ) * ، الَّا آنچه بر شما خوانند خلاف كردند در اين استثنا و مستثنا . مجاهد و قتاده گفتند : مراد بچهء چهار پايان است و استثنا متّصل است يعنى جملهء بچگان از اين سه چيز ( 10 ) حلال است الا آنچه پس از اين بر شما خوانند و بيان كنند شما را فى قوله : * ( حُرِّمَتْ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةُ وَالدَّمُ ) * ، الَّا آن جنين كه هنوز خرد ( 11 ) باشد تمام خلق نبود يا چون از شكم مادر بگيرند مرده باشد يا بميرد . و سدّى و عبد اللَّه عباس گفتند : مراد به مستثنا خوك است و آنچه در حال كشتن او نام خداى نبرند و بر اين قول استثناى خوك منقطع باشد و ما لم يذكر اسم اللَّه عليه متّصل باشد و بر اين قول دگر مفسّران * ( إِلَّا ما يُتْلى عَلَيْكُمْ ) * ، آن است كه ذكر

--> ( 1 ) . اساس : چنين با توجّه به فحواى عبارت و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد . ( 2 ) . آج ، لب : كرد . ( 3 ) . آج ، لب : بود . ( 4 ) . سورهء انعام ( 6 ) آيهء 143 . ( 5 ) . سورهء نحل ( 16 ) آيهء 5 . ( 6 ) . تب ، آج ، لب ، مر : آن . ( 7 ) . آج ، لب و . ( 8 ) . سورهء نحل ( 16 ) آيهء 8 . ( 9 ) . مر : آنگاه . ( 10 ) . آج ، مر ، لت : جنس . ( 11 ) . مر : خون .